રણબંકા રણછોડ પગી :
1971ના યુદ્ધનો અદમ્ય હીરો
VavTharad Media ( દિનેશ બિ.જાખેસરા)
અંધારી મેઘલી રાત, ચોતરફ અફાટ રણ અને એવો રસ્તો કે જ્યાં દિવસે પણ માણસ પણ ભૂલો પડી જાય. આવી ભયાનક રાત્રે, એક પાઘડી ધારી વીર પુરુષ લગભગ 20 કિલોમીટરનો કપરો પંથ કાપીને સુઈગામના આર્મી કેમ્પમાં દાખલ થાય છે. આ માલધારી ને જોતા જ સેનાના કર્નલ આદર સાથે ઊભા થઈ જાય છે અને ઉત્સુકતાથી પૂછે છે:
“પગીજી, શું ખબર છે?”
માલધારી શાંતિથી જવાબ આપે છે,
“સાહેબ, બધું જ બરાબર છે, આપણા સિપાઈઓ સલામત છે. પરંતુ મને મધ્યરાત્રિએ શા માટે બોલાવ્યા?”
અફસરે જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન તરફથી કોઈ મોટો પડકાર આવે તે પહેલાં આપણે તેમના જ ઘરમાં ઘૂસીને તેમને દબોચવા ના છે. એ રાત્રે સેનાના અફસરોએ વ્યૂહરચના સમજાવી અને અનુભવી માલધારીએ રણની એક-એક ભૌગોલિક વિગત આપી. આ માલધારી એટલે રણના રક્ષક — રણછોડ બાપુ રબારી (પગી બાપુ).
પગેરું કાઢવામાં અજોડ મહારતબનાસકાંઠાના લીંબળા ગામના વતની રણછોડ પગીનું મૂળ ગામ માવસરી હતું. ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પહેલા તેઓ માલધન ચરાવવા છેક પારકર (પાકિસ્તાન) સુધી જતા, એટલે આખું રણ તેમના પગતળે હતું.
પગીબાપુ પગલાં જોઈને કહી શકતા કે માણસ કઈ દિશામાં ગયો છે, તેની ઉંમર કેટલી હશે, માથે કેટલું વજન હશે અને તે કેટલો થાકેલો હશે. 1971ના યુદ્ધમાં ભારતીય સેનાએ તેમની આ અદભુત શક્તિનો ઉપયોગ કરવા માટે તેમને હંગામી ધોરણે ‘પગી’ તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.
યુદ્ધના મોરચે વીરતાના દર્શન મધ્યરાત્રિએ જ્યારે ફોજની ટુકડીઓ નીકળી, ત્યારે સૌથી આગળના વાહનમાં પગીબાપુ હતા. લાઇટો બંધ રાખીને કાફલો આગળ વધતો હતો.
નડાબેટ પહોંચતા જ પગીબાપુએ મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપી:
“સાહેબ, અહીંથી આગળ વાહનો ફસાઈ જશે, હવે પગપાળા જવું હિતાવહ છે.”
એક સામાન્ય માલધારીની આવી સૂઝબૂઝ જોઈ આર્મી ઓફિસરો પણ આશ્ચર્યચકિત રહી ગયા. પગીબાપુ આગળ અને પાછળ ભારત માતાના સપૂતો — આમ કાફલો સુરક્ષિત રીતે ‘ધન બેટ’ સુધી પહોંચ્યો.
જાસૂસી અને અદ્દભુત સાહસ રણછોડ બાપુ માત્ર માર્ગદર્શક નહોતા, પણ એક નીડર જાસૂસ પણ હતા. યુદ્ધ દરમિયાન તેઓ દુશ્મનની સ્થિતિ જાણવા એકલા પાકિસ્તાની સરહદમાં ઘૂસી ગયા.
એક પ્રસંગે તેઓ દુશ્મનની નજરે ચડી ગયા અને તેમની ધરપકડ થઈ. પરંતુ સંજોગો એવા બન્યા કે કેદખાનાનું તાળું ખુલ્લું રહી ગયું અને પગીબાપુ ત્યાંથી ભાગી છૂટ્યા. પરત ફરતી વખતે તેમણે દુશ્મન ફોજની દરેક હલચલ અને પોઝિશનની મહત્વપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરી અને સુરક્ષિત રીતે ભારતીય છાવણીમાં પહોંચાડી.
દારૂગોળાની સપ્લાય – યુદ્ધનો ટર્નિંગ પોઇન્ટયુદ્ધના અંતિમ તબક્કે જ્યારે ભારતીય સેના પાકિસ્તાનમાં 10–12 કિલોમીટર અંદર ઘૂસી ગઈ હતી, ત્યારે દારૂગોળો ખૂટવા લાગ્યો.
રણછોડ બાપુએ જવાબદારી લીધી. તેઓ નડાબેટ આવ્યા, પાંચ ઊંટ પર દારૂગોળો ભરી, ક્યાંય પણ આરામ કર્યા વગર સીધા યુદ્ધના મોરચે પહોંચ્યા. તેમના આ સાહસને કારણે ભારતીય સેનાની આગળ વધવાની શક્તિ જળવાઈ રહી.
રાષ્ટ્રીય સન્માન અને ગૌરવતેમની વીરતાની ગાથા જ્યારે ફીલ્ડ માર્શલ Sam Manekshaw સુધી પહોંચી, ત્યારે તેમને દિલ્હી બોલાવી ખાસ સન્માન આપવામાં આવ્યું. જનરલે તેમની પીઠ થાબડીને તેમની બહાદુરીને બિરદાવ્યા.
રણછોડ પગીના યોગદાનને માન આપી સરહદ પર એક પોસ્ટનું નામ ‘રણછોડ પોસ્ટ’ રાખવામાં આવ્યું — જે આજે પણ તેમની શૌર્યગાથાની સાક્ષી છે.
આધ્યાત્મિકતા અને માનવીયતારણછોડ પગી માત્ર યુદ્ધના હીરો જ નહોતા, પરંતુ એક ભક્તિભર્યા અને સેવાભાવી વ્યક્તિત્વ પણ હતા. તેઓ Muleshwar Mahadev Templeના અનન્ય ભક્ત હતા અને શ્રાવણ માસમાં સેવા-ભક્તિમાં લીન રહેતા.
એક અમર પ્રેરણારણછોડ પગીનું જીવન સાબિત કરે છે કે દેશભક્તિ માટે યુનિફોર્મ જરૂરી નથી — હિંમત, બુદ્ધિ અને સમર્પણ જ સાચી ઓળખ છે.
તેમની ગાથા માત્ર ઈતિહાસ નથી, પરંતુ દરેક ભારતીય માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે.
ભારત માતાના આ રણબંકા વીરને કોટિ કોટિ નમનનોંધ: આ લેખ ઇતિહાસિક માહિતી અને લોકવર્તમાન તથા મૌખિક પરંપરા આધારિત સંકલન છે.
